Για το Νόμπελ Οικονομικών 2010

Αναδημοσίευση από http://mrzine.monthlyreview.org/2010/varoufakis121010.html

 

Η προσβολή πάνω στο πλήγμα: Για το βραβείο Οικονομικών της Κεντρικής Τράπεζας της Σουηδίας στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ

του Γιάννη Βαρουφάκη

Φανταστείτε ένα κόσμο που μαστίζεται από πανούκλα και υποθέστε ότι ενώ συμβάινει αυτό, το Νόμπελ Ιατρικής εκείνη τη χρονιά απονέμεται σε ερευνητές, η καριέρα των οποίων στηρίζεται στην παραδοχή ότι η πανούκλα δεν υπάρχει. Αυτό θα ήταν σίγουρα εξοργιστικό! Έτσι ακριβώς πρέπει να νιώθουμε και για την επιλογή των φετινών βραβευθέντων με το Νόμπελ Οικονομίας.

Οι τρεις ακαδημαϊκοί-οικονομολόγοι στους οποίους απονεμήθηκε το Νόμπελ Οικονομίας του 2010, είναι αναμφίβολα τεχνικά εξοπλισμένοι, καινοτόμοι στον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζουν τα μοντέλα τους και, κατά τα άλλα, εξαιρετικοί άνθρωποι. Πρωτού όμως τους χτυπήσουμε επιτιμητικά την πλάτη και γιορτάσουμε μαζί τους, ας ρίξουμε μια ματιά στην επίσημη περιγραφή της συμβολής τους στην κοινωνία. Ιδού πως περιέγραψαν οι Financial Times (11 Οκτωβρίου 2010) τη δουλειά των τριών ανδρών: του Peter Diamond,  του Dale Mortenson, και του Chris Pissarides:

Έχουν συμβάλει καίρια στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο γίνεται η σύζευξη προσφοράς και ζήτησης όταν υπάρχει συναλλακτικό κόστος…. Οι ένδοξες θεωρίες της «αναζήτησης και της σύνδεσης» αποδεικνύουν ότι δεν είναι αρκεί να υπάρχουν αγοραστές και πωλητές που να μπορούν να συμφωνήσουν επί της αρχής σε μια τιμή. Οι ίδιοι αγοραστές και πωλητές πρέπει να μπορούν να βρεθούν και να αποφασίσουν να πραγματοποιήσουν μια συναλλαγή μεταξύ τους αντί να περιμένουν μια καλύτερη ευκαιρία. Οι συναλλαγές δεν γίνονται από μόνες τους, αλλά προκύπτουν μέσα από μια διαδικασία αναζήτησης που μπορεί να είναι χρονοβόρα και να έχει κόστος, συμπεραίνει η έρευνα. Αυτό δίνει τις εξής δυνατότητες στην αγορά: να συνδέσει την προσφορά και τη ζήτηση αποτελεσματικά, αναποτελεσματικά ή καθόλου. Οι διορατικές παρατηρήσεις των βραβευμένων έχουν εφαρμοστεί από τους ίδιους και από άλλους ερευνητές σε μια μεγάλη γκάμα αγορών, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς ακινήτων, της αγοράς χρηματοοικονομικών προϊόντων, ακόμα και την επιλογή συζύγου.  Η πιο σημαντική εφαρμογή τους όμως είναι στην αγορά εργασίας. Οι τριβές στη σύνδεση εργαζομένων και θέσεων εργασίας καθιστούν τη διαδικασία αναποτελεσματική. Συγκεκριμένα, η αγορά μπορεί να λειτουργήσει με τέτοιο τρόπο ώστε η ανεργία να επιμένει ακόμα κι αν υπάρχουν εργαζόμενοι που θα ήθελαν να εργαστούν με μισθό που οι εργοδότες θα ήταν διατεθιμένοι να δώσουν.

Και τώρα η μετάφραση: Κατά το μεγαλύτερο μέρος της επαγγαλματικής τους σταδιοδρομίας, οι τρεις βραβευθέντες μελέτησαν τι συμβάινει όταν υπάρχουν θέσεις εργασίας, αλλά οι εργαζόμενοι που θα θέλανε να τις καταλάβουν δε μπορούν να βρουν τους εργοδότες που θα ήθελαν αν τους προσλάβουν και το αντίστροφο.  Κατά περίπτωση έχουν χρησιμοποιήσει περίπλοκες μαθηματικές αναπαραστάσεις για να περιγράψουν παραδείγματα όπως αυτό όπου ο εργοδότης Jack θα ήθελε πολύ να προσλάβει την εργαζόμενη Jill εάν γνώριζε ότι η Jill είναι πράγματι παραγωγική, αλλά δεν την προσλαμβάνει διότι η καϋμένη η Jill δεν έχει τρόπο να τον πείσει ότι είναι όντως παραγωγική γιατί- π.χ. είναι τόσο απελπισμένη που θα δεχόταν να δουλέψει με τόσο χαμηλό μισθό που στέλνει το «μήνυμα» στον Jack ότι, για να είναι τόσο απελπισμένη δεν είναι δυνατόν να είναι τόσο παραγωγική όσο διατείνεται! Τέλος, ο ένας από τους βραβευθέντες, ο (Mortenson) αγωνίστηκε να δείξει ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να επιλέξουν ορθολογικά να παραμείνει άνεργος ακολουθώντας μια «στρατηγική επένδυσης»: να παραιτηθεί δηλαδή από μια κακή δουλειά για μια καλύτερη (μια δραστηριότητα που μπορεί να χρειαστεί πλήρη απασχόληση για να πετύχει).

To ενδιαφέρον είναι ότι αυτοί οι τρεις οικονομολόγοι-μαθηματικοί έχουν κάτι κοινό μεταξύ τους πέρα από τη δουλειά τους για την αγορά εργασίας: στο ογκώδες θεωρητικό προϊόν τους σχετικά με την ανεργία και τα τοιάυτα, δεν υπάρχει ούτε ψίγμα, υπόνοιας, αναφοράς  σε μια οικονομική κρίση ενδέχεται να εκτοξεύσει την ανεργία σε όλους τους κλάδους και για όλους τους τύπους εργαζομένων. Ούτε μία!

Εξού και το παράδειγμα με την πανούκλα που χρησιμοποίησα πιο πάνω. To 2008, για πρώτη φορά μετά το 1929, ο καπιταλισμός εισήλθε σε έναν ευρείας κλίμακας παροξυσμό. Εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τα σπίτια τους, ακόμα περισσότεροι τις δουλειές τους, τα σπίτια παραμένουν απούλητα και οι εργαζόμενοι αιωρούνται στη σφαίρα του πλεονασμού. Σε μια περίοδο που ο Ben Bernanke ανησυχεί για την εξάπλωση και την ανεξέλεγκτη δυναμική της ανεργίας, από τον κλάδο των κατασκευών μέχρι τον κλάδο της υψηλής τεχνολογίας, οι τρεις αυτοί οικονομολόγοι, βραβεύονται γιατί προσεγγίζουν την ανεργία βασιζόμενοι σε μοντέλα στα οποία η μαζική ανεργία είναι απλά αδύνατη.

Πώς μπορεί να συμβάινει αυτό; Ισχυρίζομαι απλά ότι τα ορθόδοξα οικονομικά είναι η πιο παράδοξη από όλες τις θεωρητικές αποτυχίες. Σε αντίθεση με την αστρολογία ή τη φρενολογία, τα οικονομικά γίνονται ισχυρότερα, όσο μεγαλύτερη είναι η ανικανότητά τους να μας δώσουν κάποια χρήσιμη πληροφορία για το πώς λειτουργεί ο καπιταλισμός. Το σημείωμα αυτό δεν είναι ο καταλληλότερος χώρος για να αναλύσω τον ακριβή μηχανισμό μέσω του οποίου τα οικονομικά θρέφουν την κοινωνική τους δύναμη μέσω της αποτυχίας τους. Αρκεί να πω, συνοπτικά, ότι η οικονομική επιστήμη αντλεί  την τεράστια αφηγηματική της δύναμη από:

α. την προφανή φιλοδοξία τους να εξηγήσουν όλα τα κοινωνικά φαινόμενα (συμπεριλαμβανομένων των φαινομένων εκτός αγοράς) με τη βοήθεια μοντέλων που βασίζονται σε μια ηθικής φύσης απολογία κάθε καπιταλιστικής δραστηριότητας, αρνούμενη ότι βασίζεται εκεί και

β. μια θρασεία κυκλική διαδικασία αυτο-τροφοδότησης: πιστή στις καταστατικές της παραδοχές, τις οποίες  μεταχειρίζονται συνεχώς με τρόπο που αποκρύπτουν τις υποδείξεις που προκύπτουν από τα μοντέλα τους (και, συχνά, τη λογική τους ασυνέπεια), οι οικονομολόγοι απεμπλέκονται από τη λογική του υπαρκτού καπιταλισμού. Θέτοντας, λοιπόν, εαυτούς άσχετους ως προς τον καπιταλισμό, επιβραβεύονται με θεσμική εξουσία (και βραβεία Νόμπελ), πράγμα το οποίο βοηθά (έναν όλο και πιο αόρατο) καπιταλισμό να διατηρήσει αυστηρό εμπάργκο σε κάθε σοβαρή εξέταση των επιπτώσεών του πάνω στους ανθρώπους και τις κοινωνίες.

Σ’ αυτό το σημείο, νιώθω την ανάγκη να τονίσω κάτι το οποίο το Monthly Review γνωρίζει ήδη: αν αυτός ο μηχανισμός ανατροφοδότησης (ανάμεσα στην αποτυχία των οικονομικών, την ακμαιότητα του καπιταλισμού και την παρεκβατική εξουσία των οικονομολόγων) παραμείνει συγκεκαλυμμένος, και δεν αναλυθεί από προοδευτικούς ανθρώπους της νέας γενιάς, ο καπιταλισμός και τα ορθόδοξα οικονομικά θα συνεχίσουν να αλληλοτροφοδοτούν την κυριαρχία τους εκτός εάν:

α. τα οικονομικά παραμείνουν «αθώα» όσον αφορά τη λογική του καπιταλισμού, χάρη στο κύρος των μαθηματικών εξισώσεων (όπως αυτές στις οποίες βασίστηκαν οι βραβευμένοι με το φετινό Νόμπελ Οικονομίας) που χρησιμοποιούν, και

β. η λογική του σύγχρονου καπιταλισμού διαχυθεί γρηγορότερα καθώς τα οικονομικά την καθιστούν αόρατη.

Πιθανότατα, η ιστορία της διανόησης δεν έχει ζήσει ποτέ πριν στο παρελθόν ένα θρίαμβο τέτοια εμβέλειας μέσα από μια σειρά λυπηρών, αλλά και έντονα παρακινούμενων, θεωρητικών αποτυχιών.

Και το σχόλιο του Economist

Αναδημοσίευση στην ΕΠΟΧΗ

 

Advertisements
  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: